Yakup Kadri Karaosmanoğlu – Ergenekon (2010)

İlk baskısı 1929 yılında yapılan ‘Ergenekon’, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Milli Mücadele dönemi yazılarını bir araya getiriyor.

Milli Mücadele sıralarında, İkdam gazetesinde yayınlanmış makalelerden, yazarın kendisinin yaptığı bir seçkiye dayanan kitap, Türkiye halklarının 1920 yılından 1923’e kadar geçirdiği sıkıntılı dönemi adım adım tasvir ediyor.

Bu kitaptaki yazılarını “kendi irademin üstünde bir kuvvetin” verdiği güçle yazmış olduğunu söyleyen Karaosmanoğlu, Türkiye’nin farklı coğrafyalarında verilen mücadelenin nabzını tutuyor.

Ayrıca, ülkenin içinde bulunduğu zor şartlardan kurtulabilmek için yapılması gerekenleri irdeleyen yazılar, iyimser bir üslupla kaleme alınmış.

  • Künye: Yakup Kadri Karaosmanoğlu – Ergenekon, İletişim Yayınları, siyaset, 272 sayfa

Halit Kaya – Refet Bele (2010)

Halit Kaya elimizdeki kitabında, Atatürk’ün yanında Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasında emeği geçen Refet Bele’nin askeri ve siyasî macerasını anlatıyor.

Kaya, Osmanlı Devleti’nin son döneminin genel bir değerlendirmesini yaptıktan sonra, Refet Bele’nin yetişmesinde etkisi olan olayları ve Bele’nin ailesi, eğitimi ve 1. Dünya Savaşı’ndan önceki görevlerini anlatıyor.

Kitabının ikinci bölümünde, Bele’nin 1. Dünya Savaşı’ndaki faaliyetlerini ele alan Kaya, ardından sırasıyla, Bele’nin Milli Mücadele dönemi ile Mudanya Mütarekesi’nden sonra Trakya ve İstanbul’daki çalışmalarına odaklanıyor.

Yazar, kitabının son bölümünde ise, Bele’nin Cumhuriyet dönemindeki faaliyetlerini irdeliyor.

  • Künye: Halit Kaya – Refet Bele, Bengi Yayınları, biyografi, 302 sayfa

Foti Benlisoy – Kahramanlar, Kurbanlar, Direnişçiler (2019)

Milli Mücadele veya Kurtuluş Savaşı sürecinde Yunanlılarla yaşanan savaş, Türkiye tarihinde çok önemli bir yere sahiptir.

Fakat bu konuda, özellikle Yunan askerlerinin içinde bulunduğu durum hakkında bildiklerimiz, resmi tarihin sunduklarının ötesine geçmiyor.

Foti Benlisoy’un şimdi ikinci baskısını yapan bu harika çalışmasının asıl katkısı da, bu süreçte yaşanmış Yunan askerlerinin savaş karşıtı direnişlerini gözler önüne sermesi.

1919-1922 zaman aralığında Yunan ordusundaki komünist propaganda, grev ve isyanların izini süren Benlisoy, bu dönemdeki “asker grevi” ve bu grevin sebep olduğu “terhis isyanı”nın savaşın sonunu nasıl tayin ettiğini ortaya koyuyor.

Yunan komünist askerlerin savaş karşıtı eylemlerinin Türk-Yunan harbinin sonucunu tayin etmedeki rolünü açıklığa kavuşturmasıyla büyük önem arz eden çalışma, cephede komünist askerlerin yürüttüğü savaş karşıtı propaganda ve faaliyetlerin, askerlerin cephedeki grev ve isyanını mümkün kılmakta ne derece etkili olduğunu gösteriyor.

Kitabın bir diğer önemli katkısı ise, bizim Milli Mücadele veya Kurtuluş Savaşı dediğimiz, Yunanlıların Küçük Asya Seferi dedikleri söz konusu süreçte, Yunan ordusunun içinde bulunduğu karmaşık durumun sağlam bir fotoğrafını çekmesi.

  • Künye: Foti Benlisoy – Kahramanlar, Kurbanlar, Direnişçiler: Milli Mücadele’de Yunan Ordusu’nda Komünist Propaganda, Grev ve İsyan (1919-1922), İstos Yayın, tarih, 192 sayfa, 2019

Ahmet Demirel – Salâhattin Köseoğlu’nun Milli Mücadele Hatıraları (2017)

Bir Osmanlı subayı olan Selâhattin Köseoğlu, Mütareke döneminde Anadolu’ya ilk geçenlerden olmuş, 3. Kolordu’nun Kumandanlığına getirilmiş ve Anadolu’da sürdürülen Milli Mücadele’ye büyük katkılarda bulunmuş isimlerden.

Köseoğlu bunun yanı sıra, Birinci Meclis’e Mersin milletvekili olarak katılmış ve mecliste önemli bir muhalif odak olan İkinci Grup’un kurucuları arasında yer almıştı.

İşte bu kitap, Köseoğlu’nun bir döneme ışık tutan tanıklığını sunuyor.

Kitapta,

  • 1919 Sivas Kongresi ve sonuçları,
  • Maraş ve Antep harekâtı,
  • Birinci Meclis’in kuruluşu ve buradaki siyasi çalışmalar,
  • Ve Birinci Meclis’te İkinci Grup nezdinde yürütülen muhalefet çalışmaları gibi konular yer alıyor.

Kitabın sonunda yer alan belgelerin, ilk kez yayımlandığını da ayrıca belirtelim.

  • Künye: Ahmet Demirel – İkinci Grup’un Kurucularından Salâhattin Köseoğlu’nun Milli Mücadele Hatıraları, İletişim Yayınları, anı, 440 sayfa

Osman Akandere ve Ferudun Ata – Dramalı Rıza Bey (2008)

  • DRAMALI RIZA BEY VE MİLLİ MÜCADELEDEKİ HİZMETLERİ, Osman Akandere ve Ferudun Ata, Temel Yayınları, tarih, 229 sayfa

‘Dramalı Rıza Bey ve Milli Mücadeledeki Hizmetleri’, Anzavur isyanı ve Akbaş Cephaneliği Baskını ile ünlenen Dramalı Rıza Bey’in hayat hikâyesini anlatıyor. Aynı zamanda, eski Teşkilat-ı Mahsusa üyelerinden olan Rıza Bey, Damat Ferit Paşa’ya suikast planlamış, bir ihbar sonucu yakalanmıştı. Divan-ı Harp’te yargılanan Rıza Bey, 1920 yılında idam edilmişti. Kitapta, Rıza Bey’in 1. Dünya Savaşı öncesinde, savaş esnasında ve Milli Mücadele yıllarındaki çalışmaları, suikast girişimi ve bunun sonrasındaki akıbeti anlatılıyor.

 

Ali Satan – İngiliz Yıllık Raporlarında Türkiye 1920 (2011)

 

  • İNGİLİZ YILLIK RAPORLARINDA TÜRKİYE 1920, Ali Satan, çeviren: Burak Özsöz, Tarihçi Kitabevi, inceleme, 222 sayfa

 

İngiliz yıllık raporları, Türkiye tarihine dair önemli ayrıntılar barındırmalarıyla önemli tarihi kaynaklardır. Özellikle İngiltere’nin 1918-1923 yılları arasında Türkiye’de işgalci konumda olması hasebiyle her şeyi kontrol ettiği gerçeği düşünüldüğünde, bu önemin asıl nedeni ortaya çıkar. Söz konusu raporlardan 1920 tarihli olanının yer aldığı elimizdeki kitap ise, dönemin Türkiye’sinin kapsamlı bir resmini veriyor diyebiliriz. Mondros Mütarekesi’nden itibaren yaşanan gelişmelerin ele alınmasıyla başlayan raporda, İstanbul hükümetleri, Saray ve Anadolu’da başlayan Milli Mücadele’nin ilişkileri ayrıntılı bir şekilde değerlendiriliyor.