Fredric Jameson – Gerçekçiliğin Çelişkileri (2018)

Önde gelen Marksist eleştirmenlerden Fredric Jameson elimizdeki çalışmasında, on dokuzuncu yüzyıl gerçekçi romanının üzerine derinlemesine bir sorgulama gerçekleştiriyor.

Bu sorgulamayı Balzac, Flaubert, Zola, Tolstoy, Pérez Galdós ve George Eliot gibi isimlerin eserleri üzerinden ilerleyerek yapan Jameson, gerçekçiliği ikili karşıtlıklar üzerinden irdeliyor.

Yazar, gerçekçiliği, gerçekçilik ve epik, gerçekçilik ve idealizm, gerçekçilik ve doğalcılık, gerçekçilik ve sosyalist gerçekçilik, gerçekçilik ve modernizm gibi ikili zıtlıklar bağlamında tartışıyor ve bunu yaparken söz konusu eserlerde gerçekçiliğin siyasal ve metafizik boyutları nasıl inşa edildiğini gözler önüne seriyor.

Gerçekçilikle modernizm arasındaki karşıtlığın içinde başından beri bir tarihsel tahkiye olduğunu belirten Jameson, bu eserleri ortaya çıkaran koşulları daha iyi kavramak için, kaçınılmaz olarak edebiyat tarihinin dışına çıkıp o dönemin kültürel tarihine ve üretim tarzlarına, başka bir deyişle söz konusu dönemin özgül kapitalist koşullarına odaklanmamız gerektiğini gösteriyor.

Jameson’a göre, gerçekçilik bir ideolojidir ve bunun da burjuvazi ve burjuva günlük hayatının ortaya çıkışıyla sıkı bir ilişkisi vardır.

Jameson kitabının ikinci bölümündeyse, gerçekçiliğin, ileri teknoloji savaşının sürdüğü bugünkü durumunu ele alıyor.

Kendisine göre bu yeni küresel gerçeklikte, tarih ve zaman algısını dönüştürmeyi dert edinmiş yazarlar, tarihsel veya bilimkurgu türleri aracılığıyla romana ve gerçekçiliğe yeni bir boyut kazandırıyorlar.

  • Künye: Fredric Jameson – Gerçekçiliğin Çelişkileri, çeviren: Orhan Koçak, Metis Yayınları, edebiyat inceleme, 360 sayfa, 2018

Kolektif – Rus Öyküleri (2017)

Rus yazını özellikle 19. yüzyılın başlarından 20. yüzyıla, dünya edebiyatını derinden etkileyecek yazarlar ortaya çıkardı.

İşte bu şahane derleme de, söz konusu dönemde eser vermiş, kimisi meşhur, kimisi pek bilinmeyen 14 yazarın öykülerini sunuyor.

Kitapta öykülerine yer verilen yazarlar şöyle:

  • Nikolay Karamzin – Zavallı Liza
  • Aleksandr Bestujev-Marlinski – Korkunç Bir Fal
  • Vladimir Odoyevski – Yeni Yıl (Bir Tembelin Notları)
  • Aleksandr Puşkin – Maça Kızı
  • Nikolay Gogol – Kupa Arabası
  • Mihail Lermontov – Taman
  • İvan Turgenyev – Şçigrovsklu Hamlet
  • Fyodor Dostoyevski – Timsah
  • Aleksandr Levitov – Köye Gazete
  • Vladimir Korolenko – Garip Bir Kız
  • Vsevolod Garşin – Kırmızı Çiçek
  • Lev Tolstoy – Bir Delinin Notları
  • Anton Çehov – Tanıdıkların Evinde
  • Leonid Andreyev – Lazarus

Kitabın sonunda, öykülerine yer verilen yazarların kısa yaşamöyküleri de sunuluyor.

Rus edebiyatının en güzel örneklerinin yer aldığı sıkı bir antoloji arayanlar için kaçırılmayacak bir seçki.

  • Künye: Kolektif – Rus Öyküleri, hazırlayan: Mehmet Özgül ve Uğur Büke, Notos Kitap, öykü, 355 sayfa

Richard Palmer Blackmur – Avrupa Romanı Üzerine On Bir Makale (2017)

Richard Palmer Blackmur’un 1964 yılında yayımlanan ‘Avrupa Romanı Üzerine On Bir Makale’, Yeni Eleştiri akımının seçkin örneklerinden.

Kitap, ağırlıklı olarak Rus romanını merkeze alarak Avrupa edebiyatına yön vermiş kimi büyük yapıtlara dair analizlerden oluşuyor.

Blackmur bu makalelerinde, Avrupa romanının görenekleri, mitleri ve dinlerin gizemini hangi yollarla çözmeye çalıştığı; insanlığın hakikatinin Avrupa romanında kendine nasıl yer bulduğu ve Avrupa romanının hayat ve sanat ilişkisini nasıl çözümlediği gibi soruların yanıtlarını arıyor.

Yazarın ele aldığı romanlar ise şöyle:

  • Lev Tolstoy’un ‘Anna Karenina’sı,
  • James Joyce’un ‘Ulysses’i,
  • Gustave Flaubert’in ‘Madame Bovary’si,
  • Thomas Mann’in’Büyülü Dağ’ı ve ‘Doktor Faustus’u,

Kitabın ikinci bölümünün ise, tümüyle Fyodor Dostoyevski’nin romanlarını merkeze aldığını, burada, yazarın ‘Suç ve Ceza’, ‘Budala’, ‘Cinler’ ve ‘Karamazov Kardeşler’ine dair kapsamlı incelemeler yapıldığını da ayrıca belirtelim.

Kitapta, Barış Özkul’un Yeni Eleştiri akımını ve Blackmur’u irdelediği, aydınlatıcı bir sunuş yazısı da yer alıyor.

  • Künye: Richard Palmer Blackmur – Avrupa Romanı Üzerine On Bir Makale, çeviren: Müge Günay, İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 319 sayfa

Lev Nikolayeviç Tolstoy – Savaş ve Barış (2014)

East Press, Napoleon liderliğindeki Fransa ile Rusya arasında yaşanan savaşın gölgesinde geçen ‘Savaş ve Barış’ ile manga hünerini sergilemeye devam ediyor.

Harikulade romanın Piyer Bezuhov, Andrey, Nikola ve Nataşa gibi olağanüstü karakterlerinin, savaş, yokluk, ölüm ve aşkla örülü destansı hayatlarının şahane bir tasviri.

  • Künye: Lev Nikolayeviç Tolstoy – Savaş ve Barış, mangalaştıran: East Press, çeviren: H. Can Erkin, Yordam Kitap, manga, 192 sayfa

Rosamund Bartlett- Tolstoy (2017)

Tolstoy ve Dostoyevski, Rus edebiyatı denince neredeyse birçok okurun ilk aklına gelen yazarlar.

Everest Yayınları yakın bir zaman önce, Joseph Frank’ın nitelikli Dostoyevski biyografisini yayımlamıştı.

Şimdi de elimizde, Rosamund Bartlett imzalı kapsamlı bir Tolstoy biyografisi duruyor.

Çalışmayı özgün kılan hususların başında, Tolstoy’u yalnızca dev bir yazar olarak değil, bir isyankâr, aydın, düşünür, çevreci, siyasi ve dini bir lider olarak resmetmesi.

Tolstoy’u Çarlık rejiminin parçalanmanın eşiğinde olduğu, dini kurumların çatırdadığı o tarihsel krizin merkezine yerleştiren Bartlett, Tolstoy’un yazarlığının, düşüncelerinin, siyasi ve dini faaliyetlerinin bu süreçten nasıl etkilendiğinin canlı bir resmini sunuyor.

Kısa bir süre önce halka açılan Sovyetler Birliği Arşivleri’nden de yararlanan kitap, Tolstoy’un öğretisinin Bolşevik devrimi ve sonrasındaki Komünist yönetim üzerindeki etkilerini ortaya koymasıyla da önemli.

Yeni ayrıntılarla dolu, Tolstoy üzerinden Rusya’nın 18. yüzyılın sonundan 20. yüzyıla uzanan sosyal ve kültürel tarihinin akıcı bir hikâyesi.

  • Künye: Rosamund Bartlett- Tolstoy: Bir Rus Hayatı, çeviren: Zafer Avşar, Everest Yayınları, biyografi, 536 sayfa

Jay Parini – Son İstasyon (2008)

Jay Parini’yi, daha ziyade John Steinbeck, Robert Frost ve William Faulkner gibi ünlü yazarlara dair biyografileriyle biliriz.

Yazarın ‘Son İstasyon’ başlıklı bu nitelikli romanında da, biyografi yazarlığının vermiş olduğu zenginliği görmek mümkün.

Tolstoy’un ölmeden önceki son yılında yaşadıklarını hikâyenin merkezine alan Parini, ünlü yazar hakkında hüzünlü bir çerçeveyle örülmüş pek çok biyografik ayrıntı sunuyor.

Parini’nin, Tolstoy’un, eşi Sofya Andreyevna’nın, doktorunun, çocuklarının, arkadaşı Çertkov’un ve sekreteri Bulgakov’un günlüklerinden, mektuplarından ve gerçek olaylardan yararlanarak yazdığı roman, Tolstoy’un son yılına ve genel olarak da onun özgün dünyasının nitelikli bir fotoğrafını çekiyor.

  • Künye: Jay Parini – Son İstasyon, çeviren: İlknur Özdemir, Merkez Kitaplar, roman, 304 sayfa

Lev Nikolayeviç Tolstoy – İvan İlyiç’in Ölümü (2014)

  • İVAN İLYİÇ’İN ÖLÜMÜ, Lev Nikolayeviç Tolstoy, çeviren: Mehmet Özgül, Notos Kitap, roman, 128 sayfa

Büyük yazar Tolstoy’un en önemli romanlarından olan ‘İvan İlyiç’in Ölümü’, insanoğlunun ölümle olan trajik ilişkisini destansı bir üslupla hikâye ediyor. Romanın başkahramanı İvan İlyiç, hayatı boyunca tek bir kere dahi başkaldırmamış; insanın kurulu düzenini bozmaktan, adetlere aykırı davranmaktan ölesiye korkmuş, toplum nazarında “saygınlık” kazanmayı biricik amacı bellemiş, zavallı bir insandır. Fakat bir gün, ölüm meleği İlyiç’in kapısını çalar. Bu vesileyle dönüp geçmişine bakan İlyiç, sersemlik ve dehşet içinde kurallara sıkı sıkıya bağlı, bencilce yaşadığını fark edecek, yaşarken hiç ayırdına varamadığı hakikatlerle acı bir biçimde yüzleşecektir.