Mustafa Gazalcı – Köy Enstitüleri Sistemi (2016)

Köy Enstitüleri mezunlarıyla yapılan görüşmelere dayanan, konuyu birinci ağızdan ortaya koyan bir kaynak çalışma.

Köy Enstitülerinin kuruluş sürecini detaylı bir şekilde ele alan bir yazı ile mezunların Köy Enstitülerindeki öğrencilik yılları, öğretmenlik yılları ve bu kuruma dair görüşleri hakkında aydınlatıcı birçok bilgi bu kitapta.

  • Künye: Mustafa Gazalcı – Köy Enstitüleri Sistemi, Bilgi Yayınevi
Reklamlar

Kolektif – Eğitim Mirasımız Köy Enstitüleri (2009)

Tam adıyla ‘Eğitim Mirasımız Köy Enstitüleri: Uygulanabilirliği ve Model Çalışmalar’ olan elimizdeki kitap, 17-18 Nisan 2008’de Köy Enstitüleri Araştırma ve Eğitimi Geliştirme Derneği (KAVEG) tarafından düzenlenen bir sempozyuma sunulan bildirilerden oluşuyor.

Uzun zamandır Türkiye gündeminde ağırlığını koruyan Köy Enstitüleri, dönemin politik koşulları gereği planlandığı şekilde uygulanamamıştı.

Kitapta yer alan bildirilerde, ağırlıklı olarak Köy Enstitüleri’nin özellikleri anlatılıyor ve günümüze uygulanıp uygulanamayacağı tartışılıyor.

Bildiriler ayrıca, enstitülerin kuruluş ve yıkılış nedenleri de irdeliyor.

  • Künye: Kolektif – Eğitim Mirasımız Köy Enstitüleri, yayına hazırlayan: Güler Yalçın ve Filiz Kamacıoğlu, Literatür Yayıncılık, eğitim, 165 sayfa

Mustafa Güneri – Hasanoğlan Hatırası (2014)

1941’de temeli atılan Hasanoğlan Köy Enstitüsü’de yapı sanat kolu başkanı olarak çalışmış Güneri’den, öğrenci çalışmalarıyla ilgili belge niteliğinde fotoğraflar.

Albüm, hem enstitünün bölgeye getirdiği gelişimi hem de Hasan Ali Yücel, İsmail Hakkı Tonguç ve Ferit Oğuz Bayır gibi isimlere dair bilinmeyenleri aydınlatıyor.

  • Künye: Mustafa Güneri – Hasanoğlan Hatırası, İş Kültür Yayınları

Sabri Üzer – Toprağın Sancısı (2008)

Sabri Üzer’in öykülerinden oluşan ‘Beş Oğlanın Anası’nın yanı sıra ‘Evlatlar’ adlı bir de oyunu bulunuyor.

Yazarın ‘Toprağın Sancısı’ isimli bu anı-romanı ise Türkiye tarihinin önemli duraklarından biri olan Köy Enstitüleri’ni anlatıyor.

Üzer, Köy Enstitüleri’nde öğrenci olarak bulunmuş biri olarak, bu kurumların ülkeye getirdiği büyük dönüşüme tanık olmuş.

Süzer, özellikle enstitülerin kapatılma sürecindeki karalamaları genç bir öğretmen olan Şükrü Bey’in gözünden anlattığı romanında, enstitülerin köylere götürdüğü eğitim ışığını, üretim ve imece anlayışını, günümüzdeki sorunların o dönemlerdeki izlerini ve toplumsal saplantıların enstitülerin kapatılış sürecindeki payını anlatıyor.

  • Künye: Toprağın Sancısı, Sabri Üzer, Logos Yayınları, anı-roman, 335 sayfa

Pakize Türkoğlu – Kısa Süren Hasat (2012)

  • KISA SÜREN HASAT, Pakize Türkoğlu, İş Kültür Yayınları, anı, 638 sayfa

 

Pakize Türkoğlu ‘Kısa Süren Hasat’ta, Köy enstitüsündeki öğrencilik yıllarını anlatıyor. Türkoğlu, 1944’te Aksu Köy Enstitüsü’nü, 1947’de de Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nün yüksek bölümünü bitirdi. İşte elimizdeki kitap, Türkoğlu’nun bu iki okula dair anılarından oluşuyor. Yazar burada, okullarda aldığı eğitimi, burada görev almış öğretmenleri ve enstitülerde eğitim almanın öğrencilerde yarattığı muazzam dönüşümü anlatıyor. Dönemin Türkiye’sinin de bir panoramasını çizen Türkoğlu’nun anılarında, Mehmet Başaran, Talip Apaydın, Sabahattin Eyüboğlu, Ruhi Su, Bella Eskenazi, Malik Aksel, Karl Ebert gibi simalar da yer alıyor.

H. Nedim Şahhüseyinoğlu – Bozuk Düzende Yaşam (2007)

  • BOZUK DÜZENDE YAŞAM, H. Nedim Şahhüseyinoğlu, Berfin Yayınları, anı, 352 sayfa

H. Nedim Şahhüseyinoğlu köy enstitülerinden bir öğretmen. Şahhüseyinoğlu, hayat deneyimini, “Şehirde ‘Kuyruklu Kürt’ diye alay edilen bir çocukken, toplumun aydınlanmasının neferlerinden biri olmuşum.” şeklinde özetliyor. Kendisi uzun yıllar, sol politikada çaba sarf etmiş, örgütlenme-sendikacılık alanında çalışmalarda bulunmuş bir isim. Dolayısıyla onun anılarından oluşan elimizdeki kitap, Türkiye’nin çalkantılı yakın dönemine, sol siyasetten bir muhalifin gözünden bakmasıyla dikkate değer. Şahhüseyinoğlu’nun anılarında çocukluk yılları, köy enstitüleriyle tanışma, öğretmenlik yılları, sendikal mücadele, örgütlenme çalışmaları, kitap yasakları, düşünce suçları, Sivas Katliamı, sansür ve Kahramanmaraş Katliamı gibi çok sayıda ayrıntı yer alıyor. Kitap, Türkiye’nin yakın tarihiyle ve özellikle de Türkiye’deki sol siyasetin geçirdiği aşamalar ve deneyimlerle ilgilenenlere önerilir.

Fay Kirby – Türkiye’de Köy Enstitüleri (2010)

  • TÜRKİYE’DE KÖY ENSTİTÜLERİ, Fay Kirby, çeviren: Niyazi Berkes, Tarihçi Kitabevi, tarih, 532 sayfa

‘Türkiye’de Köy Enstitüleri’, Fay Kirby’nin 1960’ta Columbia Üniversitesi’ne doktora tezi olarak sunduğu ‘The Village Institue Movement of Turkey: An Educational Mobilization for Social Change’ başlıklı özgün tezin çevirisi. Köy Enstitleri hakkında yapılmış en kapsamlı araştırmalardan birine imza atan Kirby, objektif bakış açısıyla da farklılığını ortaya koyuyor. Birinci el kaynaklar kullanılarak yazılmış kitapta, Köy Enstitülerinin temeli olan düşünceler ve deneyler, Enstitülerin kuruluş ve yıkılış süreci ayrıntılı olarak ele alınmış. Kitapta ayrıca, Köy Enstitülülerle yapılmış görüşmelerden elde edilen bilgi ve bulgular da yer alıyor.