Nevzat Onaran – Emvâl-i Metrûke Olayı (2010)

Nevzat Onaran ‘Emvâl-i Metrûke Olayı’ başlıklı çalışmasında, Osmanlı Devleti’nde ve Cumhuriyet Türkiyesi’nde Ermeni ve Rumların mallarına en konulma süreçlerini ele alıyor.

Konuya dair kanun ve yönetmeliklerin yanı sıra, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gizli ve açık oturumlarında olayın nasıl ele alınıp tartışıldığını da araştıran Onaran, Emvâl-i Metrûke meselesini çok yönlü bir bakışla irdeliyor.

1915’te ve sonrasında Anadolu’da neler yaşandığının ekonomik boyutunu analiz eden ve altı bölümden oluşan çalışmanın ilk dört bölümünde, 1915’ten 1930’lu yıllara kadar geçen dönemde Ermeni ve Rum mallarına el konulması, dağıtılması ve satılması konuları inceleniyor.

Kitabın sonunda ise, belgelerin yanı sıra, Meclis’teki gizli ve açık celse görüşmelerinin tutanakları veriliyor.

Kitapta ayrıca, 12 Eylül darbesinin azınlık mallarıyla ilgili uyarısını içeren genelgesi de yer alıyor.

  • Künye: Nevzat Onaran – Emvâl-i Metrûke Olayı: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ermeni ve Rum Mallarının Türkleştirilmesi, Belge Yayınları, tarih, 606 sayfa

Hegel – Karalama Defterinden Aforizmalar (2010)

‘Karalama Defterinden Aforizmalar’da yer alan kısa metinler, felsefe tarihinin önde gelen isimlerinden Hegel’in dünyaya bakışındaki renkli, ironik ve iğneleyici söylemine ilişkin iyi örnekler sunuyor.

1803-1806 döneminde kaleme alınmış bu aforizmalar, Hegel’in düşüncelerinin gelişimine dair bazı ipuçlarını sunuyor.

Ayrıca bu kitapta, düşünürün ‘Kim Soyut Düşünür’ başlıklı bir yazısı da yer alıyor.

Bu yazısında, sıradan düşünme biçiminin tek yanlı, indirgeyici ve böylece soyut oluşuna dikkat çeken Hegel, spekülatif düşüncenin soyuttan somuta gidişini tartışıyor ve soyut düşünmeye düşman olan felsefenin, ‘somut’u aradığını savunuyor.

  • Künye: Georg Wilhelm Friedrich Hegel – Karalama Defterinden Aforizmalar, çeviren: Enver Orman, Belge Yayınları, felsefe, 119 sayfa

Fikret Güneş – Güneşin Ağladığı Gün (2010)

Fikret Güneş ‘Güneşin Ağladığı Gün’de, 1978 Maraş katliamını, onu birebir yaşayanların anlatımlarıyla veriyor.

Katliamdan kurtulanların, “Güneşin ağladığı gün” dediği o gün, resmi kaynaklara göre 111, resmi olmayan kaynaklara göre ise binin üzerinde insan vahşice öldürülmüştü.

Çalışması için Londra’dan Maraş’a, Pazarcık’tan Mersin’e uzanarak çok sayıda insanla görüşen Güneş, insanın kanını donduracak bir katliamda yaşananları, adım adım izliyor.

Ellerine Kuran alan, sokaklarda yakaladıkları insanlara namaz kıldıran ve kelime-i şahadet getirten linççilere dair her yaştan insanın anlatımlarının yer aldığı kitapta, okumak için Maraş’a gelen Alevi bir çocuğun tanıklığı da yer alıyor.

  • Künye: Fikret Güneş – Güneşin Ağladığı Gün: Maraş 78 Katliamını Yaşayanlar Anlatıyor, Belge Yayınları, anı, 268 sayfa

Gülçiçek Günel Tekin – Kara Kefen (2010)

Gülçiçek Günel Tekin, ilgi çekici çalışması ‘Kara Kefen’de, Müslümanlaştırılan Ermeni kadınların hikâyelerini anlatıyor.

Karma köklere sahip kadınların yaşadığı travmayı, yakın tarihin tozlu raflarından çıkarıp önümüze koyan Tekin, bu anlatımlar aracılığıyla, 1915 olaylarının öncesi ve sonrasında yaşananları ve bunun günümüze ulaşan izlerini kaleme getiriyor.

Şirin Hanım’a annesi Varter Tumacanyan tarafından söylenenler; 1915 olayları yaşandığında çocuk yaşta olan Melek Hanım’ın, konuya dair daha sonra çocuğu Nazlı’ya anlattıkları ve Fahriye Hanım’a, olaylar meydana gelirken Erzurum Hınıs’ta bulunan annesinin söyledikleri, kitapta yer alan trajik hikâyelerden birkaçı.

  • Künye: Gülçiçek Günel Tekin – Kara Kefen, Belge Yayınları, anlatı, 160 sayfa

Lazaros K. Aşıkoğlu – Kilaman: Anadolu’dan Gelen Bir Rum’un Anıları (2010)

Kilaman’ın oğlu Lazaros K. Aşıkoğlu’nun ailesi, 1923 yılında Anadolu’dan gelip Seres kentinin Dimitra köyüne yerleşmiş.

Aşıkoğlu, ailesinin yaşadıklarına odaklandığı ‘Kilaman’ isimli elimizdeki eserinde, 1919-1922 Türk-Yunan Savaşı’na dair bilinmeyenleri, bu savaşın beraberinde getirdiği büyük yıkımı anlatıyor.

Kendisi de Psidya bölgesinin insanı olan Aşıkoğlu, Balkan Savaşları ile başlayan ve dokuz yıl devam eden savaşlar sırasında halkların nasıl bedeller ödediğini; çöken çokuluslu imparatorluğun ardından zorunlu göçler ile coğrafyalarından koparılan Rumların katlandıkları zorlukları, duydukları acıları kaleme getiriyor.

  • Künye: Lazaros K. Aşıkoğlu – Kilaman: Anadolu’dan Gelen Bir Rum’un Anıları, çeviren: Evdokia Veriopulu, Belge Yayınları, anı, 191 sayfa

Ilias Venezis – Uçurtmalar (2010)

‘Ege Hikâyeleri’, Anadolu kökenli ve Yunanistan’ın sevilen yazarı Ilias Venezis’in Türkçede yayımlanmış ilk kitabıydı.

‘Uçurtmalar’ isimli elimizdeki kitap ise, Venezis’in 1946’da yayımladığı ‘Savaş Saati’ ve 1969’da yayımladığı ‘Takımadalar’ adlı kitaplarından seçilmiş öykülerden oluşuyor.

1904’te Ayvalık’ta doğan Venezis, Türk-Yunan savaşının sonunda, Egeli Rumlarla birlikte Anadolu’nun içlerine sürgüne gönderildi.

Burada geçirdiği yaklaşık bir buçuk yıldan sonra mübadele ile Yunanistan’a dönen Venezis, Midilli adasına yerleşmişti.

Konusunu yaşanmış olaylardan alan elimizdeki öyküler, ağırlıklı olarak İkinci Dünya Savaşı’nın koşullarını anlatıyor.

  • Künye: Ilias Venezis – Uçurtmalar: Anna’nın Kitabı, çeviren: Üner Eyüboğlu, Belge Yayınları, öykü, 160 sayfa

Rafael Lemkin – Rafael Lemkin’in Ermeni Soykırımı Dosyası (2009)

Rafael Lemkin, 1944’te soykırım terimini ilk ortaya atan ve 1948’de, soykırımı uluslararası bir suç haline getiren uluslararası hukuk belgesi Birleşmiş Milletler Soykırımı Önleme ve Cezalandırma Sözleşmesi’nin kabul edilmesini öneren kişiydi.

Berlin’deki Talat Paşa suikasti davası, Lemkin’i üniversite öğrenimi sırasında uluslararası hukuk ve insanlığa karşı işlenen suçlar alanına yöneltti.

Elimizdeki kitap, Rafael Lemkin’in, Ermenilerin yaşadıklarına dair görüşlerinin bir derlemesi.

Kitapta, Abdülhamit döneminden İttihatçı döneme kadar, Ermenilerin yaşadıklarıyla ilgili kaynaklar bir araya getiriliyor.

  • Künye: Rafael Lemkin – Rafael Lemkin’in Ermeni Soykırımı Dosyası, hazırlayan: Vartkes Yeghiayan ve Leon Fermanian, çeviren: Ali Çakıroğlu, Belge Yayınları, tarih, 332 sayfa