Ünsal Öztürk – “Gizli Bilgilerin Sahipleri” ve Aleviler (2009)

Ünsal Öztürk “Gizli Bilgilerin Sahipleri” ve Aleviler’de, insanın doğumu veya yaratılışı gibi kavramları yerli yerine oturtmak amacıyla, düalizm başta olmak üzere, ruh, can, vücut, sorgu-sual, ruh göçü, baki ve fani gibi pek çok konuyu irdeliyor.

Sâbiîlerin düşünce sistemini kapsamlı bir biçimde irdeleyen Öztürk, Esseniler, Paulikienler, Bogomiller ve Katharlar gibi farklı akımları da inceliyor.

Alevilik konusunda, bugüne kadar birçok manipülasyon yapılmış olduğunu savunan Öztürk, ezoterik anlatıma başvurarak gerçekleri ortaya çıkarmaya çalışıyor.

Öztürk bu kitabındaki tezleriyle, konu hakkında doğru ya da yanlış bilinenleri yeniden tartışmaya açıyor.

  • Künye: Ünsal Öztürk – “Gizli Bilgilerin Sahipleri” ve Aleviler, Yurt Kitap, inceleme, 327 sayfa

Ayfer Karakaya-Stump – Vefailik, Bektaşilik, Kızılbaşlık (2015)

Alevi dede ailelerinin özel arşivlerindeki belge ve yazmalara dayanan, Alevi kaynakları, tarihi ve tarihyazımı üzerine yeni bir perspektif sunan bir araştırma.

Kitapta irdelenen kimi konular şöyle:

  • yüzyılda Kızılbaş, Bektaşi ve Safevi ilişkileri,
  • Irak’taki Bektaşi tekkeleri,
  • Alevi Dede ailelerine ait buyruk mecmuaları,
  • Kızılbaş hareketinin oluşumu ve Anadolu’da Kızılbaş/Alevi topluluklarının Safevilerle ilişkileri,
  • Bir Alevi ocağı ve aşireti olarak Sinemilliler’in kökeni ve tarihi,
  • Vefailik, Bektaşilik ve Anadolu’da “Heterodoks” İslam’ın kökenleri meselesi,
  • Alevilik hakkındaki 19. yüzyıl misyoner kayıtları…

Ayfer Karakaya-Stumnp’ın çalışması, Anadolu dinsel kültürüne ilişkin yaygın kanıların pek çoğunu kökünden sarsıyor ve Alevi-Bektaşi tarihinin ana meseleleri hakkında bize yepyeni veriler sunuyor.

  • Künye: Ayfer Karakaya-Stump – Vefailik, Bektaşilik, Kızılbaşlık: Alevi Kaynaklarını, Tarihini ve Tarihyazımını Yeniden Düşünmek, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 248 sayfa, 2015

Esat Korkmaz – Anadolu Aleviliği (2015)

Anadolu Aleviliği felsefesi ve inancı konusunda kapsamlı bir rehber.

Bir bilgelik öğretisi, bir yaşama biçimi ve bir ütopya olarak Anadolu Aleviliği, Anadolu Aleviliğinde “cem” ve “on iki hizmet” yaklaşımının özellikleri, “görgü cemi”nin nitelikleri ve Anadolu Aleviliğinin aydınlanma, hümanizm ve etik boyutları hakkında aydınlanmak isteyenlere.

  • Künye: Esat Korkmaz – Anadolu Aleviliği, Berfin Yayınları

Mehmet Bayrak – Alevilik-Kürdoloji-Türkoloji Yazıları (2009)

‘Alevilik-Kürdoloji-Türkoloji’ yazıları, Mehmet Bayrak’ın bu üç başlık altında, 1973-2009 yılları arasında kaleme aldığı yazıları barındırıyor.

Kürt kültürünün, özellikle İttihat-Terakki hareketiyle başlayarak talihsiz bir sürece girdiğini belirten Bayrak, bu yeni zoraki sürecin ne toplumsal gelişme yasalarıyla ne de insanlık yasalarıyla bağdaşmadığını söylüyor.

Bu resmi politikaya, Kızılbaş-Alevilere yönelik bir yasaklama ve kötüleme kampanyasının da eşlik ettiğini vurgulayan Bayrak, kitabında bu durumu ayrıntılı bir şekilde analiz ediyor. Kitabın son bölümünde de, Bayrak’ın daha önce farklı yayın organlarında yer almış Türkoloji konulu yazıları sunuluyor.

  • Künye: Mehmet Bayrak – Alevilik-Kürdoloji-Türkoloji Yazıları, Özge Yayınları, inceleme, 542 sayfa

Rıza Yıldırım – Geleneksel Alevilik (2018)

“Anadolu’nun bağrında, parça parça yok olan yitik bir hikâyeden bahsediyorum.”

Rıza Yıldırım bu kapsamlı incelemesinde, geleneksel Aleviliğin inanç yapısını ve kültürünü detaylı bir şekilde ortaya koyuyor.

Kent düzeni ve modern hayat ile karşılaşma, geleneksel Aleviliği de büyük dönüşüme uğrattı ve Alevilik böylece kentli bir form ve içerik kazandı.

Başka bir deyişle geleneksel Alevilik modern Aleviliğe dönüştü.

İşte Yıldırım da, toplamda 170 günü bulmuş birebir görüşmeler yoluyla, kaybolmak üzere olan bu “geleneksel Alevilik bilgisini” kayıt altına almış.

Esas olarak Amasya, Tokat, Çorum ve Sivas’ta gerçekleştirilen bu görüşmeler,  okurunu Anadolu’nun bağrında saklayan dedelerin, babaların, aşıkların, anaların, kamberlerin, sofuların,

“Yol”un taliplerinin, Hak erenlerinin, Ehl-i Beyt aşıklarının, Ali muhiplerinin ve gelip geçmiş erenlerin geride kalan son temsilcilerinin dünyasına davet ediyor.

Çalışma, 2013-2016 yılları arasında yapılan bir projeye dayanıyor.

Proje kapsamında 670 Alevi köyünde 442 kişiyle yüz yüze derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş ve 295 görüşmenin kayıtları birebir deşifre edilmiş.

Elimizdeki kitabın kaynağı da, toplam 4700 sayfa civarında olan işte bu görüşmenin metinleri.

  • Künye: Rıza Yıldırım – Geleneksel Alevilik: İnanç, İbadet, Kurumlar, Toplumsal Yapı, Kolektif Bellek, İletişim Yayınları, inceleme, 411 sayfa, 2018

Oral Çalışlar – Aleviler (2015)

Alevi kanaat önderlerinin dilinden, Alevilerin değişik örgütlenmeler içindeki, farklı düşüncelere sahip temsilcilerinin bir toplu fotoğrafı.

Kitap, Aleviliğin güncel sorun ve taleplerinin ne olduğunu, bugüne kadar neden ve nasıl dışlandıklarını ve Dersim’de, Maraş’ta, Sivas ve Gazi Mahallesi’nde onları katliamdan geçiren anlayışı daha yakından görmek için birebir.

  • Künye: Oral Çalışlar – Aleviler, Everest Yayınları

Ali Haydar Saygılı – Kızılbaş Alevi Rönesansı (2015)

Aleviliğe dair kimlik tartışmalarının yoğunlaştığı son zamanlarda, bu tartışmaya tarihsel ve güncel boyutuyla Kızılbaş Aleviliğini inceleyerek katkıda bulunan ilgi çekici bir inceleme.

Aleviliğin toplumsal, inançsal ve siyasal değişimi, Cem Vakfı çizgisi, demokratik Alevi hareketi ve Kürt sorunu, Ali Haydar Saygılı’nın burada tartıştığı kimi konular.

  • Künye: Ali Haydar Saygılı – Kızılbaş Alevi Rönesansı, Ceylan Yayınları